De drie typen
De typen kunnen tegelijk voorkomen.
| Type | Wat het is | Hoe vaak |
|---|---|---|
| Oppervlakkig | Kleine haarden op het buikvlies. Dat is het dunne vlies aan de binnenkant van je buik. | Ongeveer 80% van de gevallen (BMJ 2022) |
| Cyste in de eierstok | Een cyste gevuld met oud, donker bloed. Artsen noemen het een endometrioom. Je hoort ook wel "chocoladecyste". | Minder vaak dan oppervlakkige endometriose (ESHRE) |
| Diep | Haarden die minstens 5 mm diep in weefsel of organen groeien. Meestal achter de baarmoeder en richting de endeldarm. | Het minst vaak (ESHRE) |
De plekken en hun klachten
| Plek | Wat er gebeurt | Klachten die erbij passen |
|---|---|---|
| Buikvlies | Kleine haarden | Menstruatiepijn, buikpijn |
| Eierstokken | Haarden op de eierstok of een cyste erin | Pijn, moeilijker zwanger worden |
| Eileiders | Verklevingen rond de eileider | Moeilijker zwanger worden |
| Achter de baarmoeder | Haarden en verklevingen in de ruimte tussen baarmoeder en endeldarm | Diepe pijn bij seks, pijn bij poepen |
| Banden van de baarmoeder | Diepe haarden in de banden die de baarmoeder ophangen | Pijn bij seks, lage rugpijn |
| Darm | Diepe haarden in de darmwand | Pijn bij poepen, diarree of verstopping rond je menstruatie, soms bloed bij de ontlasting |
| Blaas en urineleiders | Haarden in de blaaswand of bij een urineleider | Pijn bij plassen, soms bloed in de urine. Een dichtgedrukte urineleider merk je vaak niet. |
| Middenrif en longen (zeldzaam) | Haarden boven in de buik of in de borstkas | Schouderpijn of kortademig rond je menstruatie, soms een klaplong |
| Litteken, navel, lies (zeldzaam) | Een haard in de buikwand, bijvoorbeeld in het litteken van een keizersnede | Een pijnlijke knobbel die opzwelt rond je menstruatie |
Bronnen: ESHRE-patiëntenversie 2022, WHO, BMJ 2022. In de borstkas is het middenrif de plek die het vaakst is aangedaan (Dridi e.a., 2025).
De urineleider en je nieren
Je urineleiders zijn de twee buizen van je nieren naar je blaas. Ze lopen vlak langs de baarmoeder. Een diepe haard kan zo'n buis dichtdrukken. De urine kan dan niet goed weg en hoopt zich op in de nier. Meestal gebeurt dat aan één kant.
Het lastige is dat je dit vaak niet voelt. Het geeft meestal niet de pijn die je van endometriose kent. Duurt het lang, dan kan de nier blijvend beschadigen. Hoe vaak dat gebeurt, is niet goed bekend (Martínez-Zamora e.a., 2023).
Wat je kunt doen. Heb je diepe endometriose? Vraag je arts of er ook naar je nieren en urineleiders is gekeken. Dat kan met een echo van de nieren.
Adenomyose
Bij adenomyose groeien cellen van het baarmoederslijmvlies in de spierwand van de baarmoeder zelf (Gezondheid en Wetenschap). De baarmoeder kan daardoor dikker worden.
- Klachten: vooral hevig bloedverlies en menstruatiepijn, soms pijn bij seks. Ongeveer een derde heeft geen klachten.
- Samen met endometriose: adenomyose komt vaak samen voor met endometriose en met vleesbomen.
- Onderzoek: een arts kan het zien op een echo via de vagina of op een MRI.
De Endometriose Stichting heeft aparte informatie over adenomyose.
Stadia zeggen weinig over pijn
Artsen delen endometriose op verschillende manieren in. Geen enkel stadium voorspelt hoeveel pijn je hebt (ESHRE). "Het is maar stadium 1" zegt dus niets over jouw klachten.
rASRM: stadium I tot IV
Het bekendste systeem. De arts geeft tijdens een operatie punten voor haarden, cysten en verklevingen. Stadium I is minimaal, stadium IV is ernstig. Het hangt slecht samen met pijn (BMJ 2022).
#Enzian: per gebied
Beschrijft per gebied wat er zit: buikvlies (P), eierstokken (O), verklevingen rond eierstok en eileider (T), en diepe endometriose in de vagina en het tussenschot (A), de ophangbanden (B) en de endeldarm (C). Andere plekken zoals blaas, urineleider en adenomyose vallen onder F. Het werkt ook met echo en MRI (Keckstein e.a., 2021).
EFI: kans op zwangerschap
Een score na een operatie. Die voorspelt hoe groot de kans is dat je zonder behandeling zwanger wordt (ESHRE).